ETIKA APLIKATUKO ZENTROABaliabideak

Etika pertsonen eta gizarteen portaerari buruzko hausnarketa kritikoa egiten duen filosofiaren arloa da.

Nondik dator etika terminoa? Aristotelesek asmatu zuen etika terminoa. Grekoz esanahi bikoitza zuen hitz batetik abiatu zen: ethos. Termino horrek pertsona baten izaerari, besteekin duen harremanari eta bizi den gizarteari egiten dio erreferentzia.

Etikak harreman hori kritikoki aztertzeaz gain, propositiboa izan nahi du. Beraz, “bizitza onaren” edo, Aristotelesek dioenez, “bizitza zoriontsuaren” idealak lantzen ditu.

Dilema etiko batean, erabaki zaila hartu behar dugu, eta bi aukera baino ez daude. Bi aukera horiek kalte konponezina eragiten dute, eta ez dira bateragarriak, eta, era berean dira defendagarriak eta gaitzesgarriak.

Dilema etiko baten aurrean bagaude, edozein konponbidek du injustizia dosiren bat. Etikak lagundu diezaguke gure aukeratzeko askatasuna modu arrazionalagoan eta seguruagoan gauzatzen. 
 

Arazo bati buruz hitz egiten dugu ditugun aukerak elkarren artean baztertzaileak ez badira, aukeretako batek eskubide edo espektatiba legitimo bat babesten badu eta beste batek ez-legitimo bat.

Adibidez, arazo bat da automobilgintzako enpresa batek, etekinak handitu nahian, ekoizpen-kostuak merkatzen dituenean, segurtasuna murrizteraino, kontsumitzaileen arriskua handituz. Etekin gehiago bilatzea interes legitimoa izan daitekeen arren, interes hori ezin da helburu izan, kontsumitzaileen segurtasunaren kaltetan bada.

Kasu horretan, beraz, erantzuna argia da eta ez da beharrezkoa etikak ematen dizkigun tresnak erabiltzea erabaki zuzena edo okerra zein den erabakitzeko. Etikoki argudia daitekeen aukera bakarra dago.
 

Minimoen etikak gizarte plural osasuntsuak eraikitzea ahalbidetzen digu. Eginkizun erabakigarria du. Lehenik eta behin, balio desberdinak dituzten pertsonekin bizi ahal izateko oinarria da.

Bigarrenik, denok bete beharreko minimo bat da. Ezin da diskriminaziorik edo tratu txarrik onartu. Eta, hirugarrenik, denonak diren erakundeak epaitzeko irizpide gisa balio digu. Lege bat bidegabea dela esaten dugunean, denok ados egon behar dugu zertaz ari garen. 

Hausnarketa etikoa garatzeko aukera ematen diguten tresna eta ikuspegi teorikoak daude. Tresnak ezagunak dira: balioak, arauak, printzipioak eta bertuteak.

Ikuspegi teorikoei dagokienez, zerbait egiten ari den pertsona baten asmoari erreparatu diezaiokegu. Ekintzari berari edo ekintza horrek dituen ondorioei erreparatu diezaiekegu. 

Geure burua eta besteekin partekatzen duguna zaintzea planteatzen du etikak eta eginkizun horretan lagundu nahi digu. Gure portaerak ez direlako automatikoak, geuk erabakitakoak baizik. Eta erabaki horiek nola hartzen ditugun ikasi behar dugu, gizabanako onak eta gizarte onak eraikitzeko. 

Etikak hausnarketa egiten laguntzen du, eta moralak esaten duena zergatik egin behar dugun adierazten digu, hori baita gure eginbeharra. 

1.- Ezagutu zein den abiapuntuko egoera eta nor diren inplikatutako pertsonak, eta zer ondorio zuzen eta bidegabe sortuko dizkien.
2.- Identifikatu zein diren oinarrizko printzipio etikoak, egin lehentasunen ordena eta argudiatu hartzen dugun erabakia.

Etikoki sendoena den aukera identifikatzeko, eskola etikoek planteatzen dituzten irizpideak har ditzakegu kontuan: deontologikoa, utilitarista, bertuteen etika, diskurtsiboa eta profesionala.
 

Pertsona bakoitzak aukeratu behar duen etika-zatia da maximoen etika. Pertsona batzuek uste dute bizitza optimoa plazera eta gogobetetasuna bilatzeko bizitza dela, bai beretzat, bai gehienentzat.

Beste batzuen ustez, ordea, aurrerapenarekiko konpromisoak zuritu egiten du abnegaziozko eta sakrifiziozko bizitza. Arrazoi etikoengatik daude barazkijaleak, baita beren errentaren zati bat kausa sozialei eman behar dietela uste dutenak ere.

Bizi-proposamen horietako bat ere ezin da bizikidetzarako baldintzatzat hartu. Izan ere, horiei buruzko adostasuna ez da desiragarria, eta are gutxiago posiblea.

Hala ere, maximoen etika garrantzitsua da, koherentzia ematen baitie gure bizi-aukerei eta jokabideei. Minimo etikoek ez gaituztelako pertsona gisa eratzen, maximoen etikek baizik. 

Nolakoa da enpresa herritarra?

Enpresa herritar ereduak egungo egoerari erantzun nahi dio, enpresekiko gero eta eskakizun etiko handiagoa baitago. Etika Aplikatuko Zentroan egindako ikerketetatik sortutakoa da. Enpresa herritarraren nozio akademikoan oinarriturik dago. Ohiko gizarte erantzukizun korporatiboan ez bezala, enpresa herritar ereduak planteatzen du printzipio zibikoak txertatzea erakundeen kulturan eta praktikan, ez dadila beren jardueratik kanpo geratu. 

Proposatzen du erakundeek beren jarduerak inpaktua duen gizartearekiko eztabaida publikoan parte hartzea beren gain hartzea, eta gizartearekin lankidetzan aritzea gizarte, ingurumen eta ekonomia erronkak gainditzen laguntzeko. Enpresa-etikaren arloko ikertaldeak herritar-enpresa definitzen duten zenbait ezaugarri definitu ditu. Helburua da erakundeentzat erreferentzia izatea, haien eginkizun sozialari buruz hausnartzeko.

Enpresa herritarrak ulertzen du komunitateko kide dela, elkarri konektatuta daudela eta interdependenteak direla. Hala, ulertzen du gizarteari egiten dion ekarpena ez dela mugatzen ondasunak edo zerbitzuak ematera, ezta legea betetzera ere. Bere interesei ez ezik, gizarte osoaren interesei erantzuten die.

Ikertzaileek enpresa herritarra definitzen duten 12 ezaugarri identifikatu dituzte. Eta metodo bat garatu dute erakundeei aldaketa hori egiten laguntzeko eta gogoeta eta azterketa egiteko:

• Nolakoak izan beharko lukete?
• Nola agertzen dira gizartearen aurrean?
• Nolakoa litzateke ideal hori praktikan?

Enpresa herritarraren triangelu etikoa