2025eko urriak 01
Bilbao Donostia-San Sebastián
Macarena Baena feminismoan eta indarkeria matxistetan espezializatutako kazetariak “Matxismoaren ipuina edo ipuinen matxismoa” izeneko hitzaldia eman zuen urriaren 1ean Deustuko Unibertsitatean. Bertan, genero-estereotipoek eta diskurtso negazionistek bizitza soziala, politikoa eta mediatikoa nola markatzen duten aztertu zuen.
Hitzaldian, adituak ohartarazi zuen misoginia menderaezin dabilela Interneten, eta azpimarratu zuen gazteen inplikazio aktiboa, batez ere gizonena, funtsezkoa dela diskurtso matxistak eta incel bezalako fenomenoak geldiarazteko (“nahigabeko zelibe” gisa beren burua definitzen duten eta emakumeei sexu-arrakastarik ezaren errua egozten dieten gizon gazteak); izan ere, gizarte sareetan indar betean dabiltza. Bien bitartean, Espainian, aurten 50 emakume baino gehiago hil dituzte eta genero-indarkeriagatik 200.000 salaketa inguru jarri dituzte 2024an, Botere Judizialaren Kontseilu Nagusiaren datuen arabera.
Hitzaldia bihar errepikatuko da Donostiako campusean. Gogoratu behar da Espainiako Gobernuak Euskal Autonomia Erkidegoan duen Ordezkaritzak antolatutako ponentziak direla biak. Bilbokoan parte hartu dute Carlos Garcia Buendíak, Gobernuaren Bizkaiko ordezkariordeak; Juan Jose Etxeberria Sagastumek, Deustuko Unibertsitateko errektoreak, eta Aitziber Irigoras Alberdik, Unibertsitateko Elkarteko eta 2030 Agendako errektoreordeak.
Hitzaldiaren hasieran, Macarena Baenak azaldu zuen pertsona guztiok “motxila matxista” bat dugula, kulturatik eta hezkuntzatik jasoa, eta horrek gure harremanak baldintzatzen dituela. “Lehenengo gauza motxila hori ezagutzea da, hustu ahal izateko”, adierazi zuen. Adibide gisa, gogoratu zuen “negar egiten du neska batek bezala” edo “gizonek ez dute beldurrik” bezalako esamolde ezagunek errealitatearen ikuspegi desberdina transmititzen jarraitzen dutela.
Horri dagokionez, kazetariak azpimarratu zuen haurtzarotik, sozializatzean, haurren rolak bereizten dituzten mezuak barra-barra agertzen direla. Adibide gisa jarri zuen ipuin klasikoetan printzesak pasiboki itxaron ohi duela erreskatatua izateko, eta printzeak, berriz, beti jarduten eta salbatzen duela. Jostailuen katalogoetan ere panpinak eta sukaldetxoak agertzen direla oraindik neskentzat aipatu zuen; mutilentzat, ordea, kotxeak eta eraikuntzak.
Era berean, Efeministako zuzendariak, Efe agentziaren berdintasunerako multimedia proiektuaren arduradunak, komunikabideen paperaz ohartarazi zuen, batzuetan indarkeria matxista minimizatzen duten titularrak erreproduzitzen baitituzte. Ildo horretan, albisteek hilketa matxistaren ordez “pasio krimena” aipatzen duten kasuak aipatu zituen, edo enfasia erasotzailearen egoera pertsonalean jartzen zuten kasuak — deprimituta zegoen” edo “lana galdu berri zuen”—, biktimarengan jarri beharrean.
Negazionismoaren aurrerakada
Bere hitzaldiaren beste ardatzetako bat negazionismoaren aurrerakada izan zen, ultraeskuindarren diskurtsoek bultzatuta. Baenak adierazi zuen narratiba horiek “indarkeriak ez du generorik” edo “benetako kasuak baino salaketa faltsu gehiago daude” bezalako esaldiak errepikatzen dituztela, nahiz eta datu ofizialek gezurtatu egiten duten.
Gainera, gizarte sareak mezu horien bozgorailu eraginkor bihurtu direla adierazi zuen, bereziki gazteen artean. Adibide gisa, TikTok edo YouTuben mezu antifeministak zabalduz milioika jarraitzaile pilatzen dituzten influencer batzuen ospea nabarmendu zuen; horien diskurtsoak institutuko patioetan errepikatzen dira. Testuinguru horretan, kazetariak incel fenomenoa aipatu zuen, eta adierazi zuen online mugimendu hori muturreko misoginiarako haztegia dela, eta hainbat herrialdetako erasoen atzean egon dela.
Egoera horri aurre egiteko gakoen artean, Macarena Baenak haurtzarotik berdintasunean heztea azpimarratu zuen, adibidez, ikasgeletan neskak protagonista aktibo izango diren ipuinekin lan egitea edo zientziaren eta historiaren irakaskuntzan erreferente femeninoak sartzea. Gizonen inplikazioa ere azpimarratu zuen, lagunen taldeetan edo sare sozialetan txiste edo iruzkin matxisten aurrean isilik egon ez daitezen. Azkenik, gogorarazi zuen erakundeek eta hedabideek genero-ikuspegia bermatzeko erantzukizuna dutela: sentsibilizazio-kanpaina publikoetatik hasi eta titularrak idazteko edo irudiak aukeratzeko moduraino.
Macarena Baena feminismoan eta indarkeria matxistetan espezializatutako kazetaria da, Efeminista Efe Agentziaren berdintasunerako multimedia proiektuaren zuzendaria, eta estatuko eta nazioarteko hedabideetan ohiko kolaboratzailea. Bere lanak genero berdintasunari, indarkeria matxistari, hezkuntzari eta emakumeen eskubideei buruzko ikerketa, datuen kazetaritza eta dibulgazioa uztartzen ditu. Baenak gazteei, profesionalei eta komunikabideei zuzendutako hitzaldi, tailer eta hezkuntza proiektuetan parte hartu du, alfabetatze mediatikoa eta genero diskurtsoen azterketa kritikoa sustatuz.
