2025eko ekainak 23
Bilboko Campusa
7 urterekin, bideojokoen bidez, mutikoek indarkeria eta lehiakortasun edukiak izaten dituzte ikusgai, eta neskatoek, berriz, beren irudia hipersexualizatzen duten testuinguruak. Adin horretan bertan, eduki pornografikoa ere iristen zaie, bilatu gabe. Eskolako jazarpena oraindik ere arazo da, adi jarraitu beharreko kontua. Familia-dinamiketan rol digital bereiziak ematen dira eta, izuaren eta beldurraren diskurtsoak direla eta, gehiegizko kontroleko praktikak erabiltzen dituzte. Eta eskolan, irakasleek hutsune handia sentitzen dute erronka horiei aurre egiteko, babes eta laguntza aldetik.
Horiek dira “CyberResistance. Ante la tercera brecha digital de género y ciberviolencias en la infancia: coeducación, oportunidades y resistencias” izeneko ikerketaren ondorioetako batzuk. Deustuko Unibertsitateak, ekainak 23, astelehena, aurkeztu ditu, Cyber-Resistance jardunaldien barruan, ziberindarkeria matxistak eta adingabeei eragiten dieten arrisku digital matxistak ardatz hartuta egin den jardunaldian. Topaketaren asmoa izan da, alde batetik, lehen hezkuntzako irakasleei prestakuntza ematea haurren ingurune digitalean dauden genero alborapenen inguruan, eta, bestetik, ziberindarkeria matxisten aurrean prebenitzeko eta esku hartzeko estrategiak proposatzeko gune bat zabaltzea.
Deusto Gizarte Balioak ikertaldea buru duen ekimen honek, Estibaliz Linaresen zuzendaritzapean eta Kanarietako Opcionate- Mejora Tu Vida aholkularitza-enpresaren laguntzarekin, 5 eta 12 urte bitarteko Euskadiko eta Kanarietako haurren errealitate digitala deskribatzen du, baita haien familia eta eskola dinamikak ere, eta arriskuak genero ikuspegitik eta ikuspegi intersekzionaletik identifikatzen ditu. Zientzia eta Berrikuntza Ministerioaren RETOS 2022- Proyectos de Generación de Conocimiento deialdiak diruz laguntzen du proiektua.
2023ko irailean hasitako azterlanean 9 ikastetxek parte hartu dute Euskadin (5 publiko, 3 itundu eta 1 pribatu), lehen hezkuntzako 82 irakaslek, 49 gurasok eta 221 adingabek; eta Kanarietan, 4 ikastetxek (1 publiko eta 3 itundu), lehen hezkuntzako 38 irakaslek, 23 gurasok eta 48 adingabek. Gainera, prestakuntza tailerrak egin dira Lehen Hezkuntzako 4. mailako 60 familia eta 55 adingaberekin.
Kontraesanak helduen munduaren aurrean
Daturik garrantzitsuenen artean, aipatu behar da adingabeek zibersegurtasuneko jarraibideak dituztela eta gehienetan gurasoen kontrola dutela. Era berean, sareetan nola babestu identifikatzen dute, nahiz eta familietan mugak jartzeko arazo bat dagoen kasuetan eta/edo familia desegituratuetan sarbide irekia duten gailu digitaletara eta eduki bortitz, sexista eta matxistetara. Mutilek eskuratzen dute gehien eduki mota hori, eta ikaskideekin partekatzen dute.
Horrela, adingabeen artean genero alborapenak daudela egiaztatzen da, baita erabiltzen eta ikusten duten horretan ere. Mutilak, batez ere, bideojokoetan aritzen dira; neskek, berriz, adierazpen musikal eta artistikoko plataformak erabiltzen dituzte, eta edertasunari lotutako eduki gehiagotara sartzen dira. Gainera, nagusiek bakarrik (11-12 urte) dute beren mugikorra eta, zehazki, Euskadin. Mugimendu argia ikusten da gailua izateko adina luzatzeko, oso txikiak direnetik, baina haurrek kontraesan handiekin bizi dute mundu hori, helduen mundua sakonki digitalizatuta dagoela ikusten baitute... eta, batzuetan, beren erreferente izan beharko luketenak dira eduki horien aurrean jartzen dituztenak.
Pornografiarako sarbideari dagokionez, datuek erakusten dute 7 urterekin, oro har, emakumeen gorputza erabat objektibizatuta ikusi dutela irudietan. Zentzu horretan, nesken eta mutilen erreakzioak guztiz desberdinak dira. Neskek eduki hori arbuiatzen duten bitartean, mutilek, klaseko bati edo “lehengusu nagusiren bati” erakutsi eta barre egiten dute. Emakumeen gorputzaren objektibizazioak maskulinitatearen berme izaten jarraitzen du.
Ziberindarkeria matxistei dagokienez, ikerketak egiaztatu du mugikorrerako sarbide zuzenik ez izateak asko geldiarazten dituela eraso zibernetikoak. Baina horrek ez du esan nahi erasorik ez dagoenik, eta azterlaneko datu adierazgarrienetako batek dio eskolako jazarpenari begira jarraitu behar dela, hau da, jolastokietan, ikasgelako irteeretan edo ikasgela barruko barre artean gertatzen denari.
Beste belaunaldi batzuekin alderatuta, gero eta diskurtso kritikoagoa dago, eta horrek kanpainen eraginkortasuna eta prebentzio-lana berresten ditu; hala ere, genero alborapenek eta indarkeriek bere horretan diraute, eta horiek aintzat hartu behar dira. Izan ere, online erasoak egiteko moduak offline-koen ispilu dira.
Izu eta beldurrezko diskurtsoak
Etxeetan, ikerketak ikusi ahal izan du gero eta gehiago jabetzen direla arriskuez eta hainbat estrategia jartzen dituztela martxan, nahiz eta askotan froga-akatsa eskema jarraitzen duten. Familiako dinamiketan generoko rolak daude oraindik, eta hezkuntza digitaleko praktikak identifikatu egin dira: aitek bideojokoetan gehiago jokatzen dute, eta amak zaintza eta erantzukizun digitalean aritzen dira.
Baina izuaren eta beldurraren diskurtso garrantzitsua dago, eta hori dela eta gehiegizko kontroleko praktikak erabiltzen dituzte; adibidez, SmartWhatch delakoen bidez. Garrantzitsua da familia guztiak araudiaren ikuspegitik ez tratatzea, errealitate oso bereziak daudelako eta, horien ondorioz, gailuen erabileren jagoletza eta zaintza ez dira beti nahi bezala ezartzen. Hala ere, pertsona helduek egiten dutena baino begirada sakonagoa behar da.
Irakasleek diote baliabide pertsonal gehiago behar dituztela aniztasunari, osasun mentalari eta abarri erantzuteko. Hezkuntzak bere gain hartzeko zama eta pisu egiturazkoegiak direla sentitzen dute. Garrantzitsua ikusten dute hezkuntza komunitate bat sortzea, non hainbat eragile egongo diren inplikatuta: familiak, irakasleak, adingabeak, gizarte-zerbitzuak, osasun-sistema.
Eskola bakoitzak teknologiari buruzko errealitate bat du, eta mugimendu garrantzitsuak daude Euskadin, hala nola Altxaburua, eskolarekin batera mundu digitalerako sarbide goiztiarra atzeratzen dutenak. Era berean, uste dute beharrezkoa dela ikasleek ikusten eta eskuratzen dituzten eduki bortitzei buruz gehiago hitz egitea. Eta, azkenik, egiaztatu dute genero alborapen handiak daudela oraindik, baita sexualitatean ere, eta horiek landu egin behar direla.
Horregatik guztiagatik, azterlanak ondorioztatu du aurrerapausoak eta aldarrikapenak eman direla, eta erresistentziako estrategiak egon badaudela; hala ere, prestakuntzak eta sentsibilizazioak erantzukizunetik eta kalitatetik abiatuta lantzen jarraitu behar dute. Beldurraren eta izuaren diskurtsorik egin gabe, haien diskurtsoetan eta ekintzetan itxaropena dagoelako. Era berean, eskolei lagunduko dieten osasun mentaleko eta sozialeko zerbitzuak antolatu behar dira.
